BY YOGESH

'शीर्ष' म्हणजे 'मस्तक' किंवा 'डोके'. या आसनामध्ये सर्व शरीराचा भार केवळ आपल्या डोक्यावर तोलून धरावा लागतो, म्हणून या आसनास 'शीर्षासन' असे म्हणतात. शीर्षासनाला  सर्व आसनांचा राजा म्हणून सुद्धा ओळखले जाते.  या आसनाच्या नियमित सरावामुळे स्मरणशक्ती वाढण्यास मदत होते तसेच स्वप्नदोषाचा त्रास नाहीसा होतो. या आसनाची कृती व त्यापासून मिळणारे फायदे( shirshasana benefits in marathi ) या बद्दल सर्व माहिती आपण या ठिकाणी मराठी मध्ये जाणून घेणार आहोत.      pic credit: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Salamba_Sirsasana_-_Supported_Headstand.jpg कृती:   प्रथम आपले आसन जमिनीवर पसरवा. दोन्ही हाताची बोटे एकमेकांत गुंफून जमिनीवर ठेवा. आता बोटांची गुंफण व हाताच्या कोपरांमध्ये डोके टेकवा. बोटांची गुंफण डोक्याच्या मागील बाजूस येऊ द्या. नंतर पायांचे गुडघे हाताच्या कोपरापर्यंत सरकवून हळू हळू कंबर उचलून पायही छताकडे उंच करा. पाय छताकडे नेत असताना गुडघे मुडपून पाय हळूहळू वर न्या व नंतर पाय ताठ करा. पाय गुडघ्यातून न वाकवता सरळ छताकडे ताठ ठेवण्याचा प्रयत...

वृक्षासन      पायावर उभे राहून करण्यात येणाऱ्या आसन प्रकारातील हे आसन आहे, हे आसन करण्यास अत्यंत सोपे असून या आसनात शरीराचा आकार वृक्षाप्रमाणे म्हणजेच झाडाप्रमाणे दिसत असल्यामुळे या आसनाला वृक्षासन(Vrikshasana)  असे म्हणतात. या आसनालाच इंग्रजी मध्ये ट्री पोझ (tree pose) असे म्हणातात. या असणामध्ये आपल्या संपूर्ण शरीराचा भार एका पायावर तोलल्या जातो तसेच हे आसन करताना आपले संपूर्ण शरीर ताणले जाते व आपल्या हातापायांच्या साध्यांना भरपूर व्यायाम मिळतो. स्ट्रेचिंग करण्यासाठी वृक्षासन हा एक सर्वोत्तम पर्याय आहे. या आसनामुळे आपले हात, पाय, मांड्या व कंबर यांचा भरपूर व्यायाम होतो. हे आसन एकाग्रता वाढविण्यासाठी खूप मदतगार आहे. हे आसन करताना शरीराचा तोल सांभाळावा लागतो, असे करताना डोक्यातील इतर विचार आपोआपच बाजूला सारल्या जातात त्यामुळे मानसिक  स्थैर्य साधल्या जाते. याचाच उपयोग स्मरणशक्ती वाढण्या साठी होतो.  चला तर मग वृक्षासनाची कृती व त्यापासून मिळणारे संपूर्ण फायदे या बद्दल मराठी मध्ये जाणून घेऊयात. (Vrikshasana steps and benefits inform...

आता आपण पायावरील आसनांचे प्रकार बघूयात. या आसनामध्ये शरीराचा आकार गरुडाप्रमाणे दिसतो म्हणून याला ' गरुडासन ' (Garudasana)असे म्हणतात. इंग्रजी मध्ये या आसनाला इगल पोझ (Eagle pose) असे म्हणतात. या आसनाच्या नियमित सरावामुळे हातापायांमधील संधिवाताचा त्रास दूर होतो तसेच एकाग्रता वाढविण्यासाठी सुद्धा या आसनाची भरपूर मदत होते.   pic credit- https://pixahive.com/photo/garudasana-yoga/ कृती: प्रथम दोन्ही पायांवर सरळ उभे राहा. उजवा पाय सरळ ठेऊन डावा पाय आकृतीत दाखवल्याप्रमाणे उजव्या पायाच्या गुडघ्यावरून त्याला विळखा घाला. डाव्या पायाची मांडी उजव्या मांडीवर आना आणि डाव्या पायाच्या पंजाचे टोक जमिनीकडे आना.  त्यानंतर पायांची जमिनीला घट्ट पकड ठेऊन स्थिर उभे राहण्याचा प्रयत्न करा. आता हातांचा विळखा घालून हातांचा नमस्कार करावा. आकृतीत दाखविल्या प्रमाणे या स्थितीत हाताचे कोपर जामिनाला काटकोनात येतील याचा प्रयत्न  हात चेहऱ्याच्या समोर ठेवावे, या स्तिथीत आपले दोन्ही हात गरुडाच्या चोची प्रमाणे दिसतात.  हि सर्व क्रिया चालू असताना श्वासोच्छवास चालू ठेवावा. या...

'वृष' म्हणजे बैल. हे आसन करताना आपल्या शरीराचा आकार बैलाच्या तोंडासारखा बनत असल्यामुळे या आसनास 'वृषासन' असे म्हणतात. हे आसन शरीरात शक्ती व जोम निर्माण करणारे आहे. तारुण्यात शरीरात अकाली निर्माण झालेली दुर्बलता व शिथिलता हि वृद्धावस्थेची लक्षणे आहेत. या आसनाच्या नियमित सरावामुळे  हि शिथिलता व दुर्बलता नष्ट करून शरीरात जोम व उत्साह निर्माण होतो.  कृती: उजवा पाय गुडघ्यात दुमडावा आणि टाच गुद्द्वाराच्या खाली येईल अश्या अवस्थेत बसा. डावा गुडघा उजव्या गुडघ्यावर अश्या प्रकारे ठेवा की, डाव्या पायाची टाच उजव्या मांडीला स्पर्श करेल.  त्यानंतर शरीर ताठ करा आणि उजव्या हाताचा पंजा गुडघ्यावर ठेवा व त्यावरच डाव्या हाताचा पंजा ठेवा.   श्वासोच्छवास चालू ठेवा व नजर नाभिस्थानाकडे ठेवा.  मन एकाग्र करून काही वेळ ध्यानस्थ बसा.  फायदे: या आसनामुळे रक्ताभिसरण चांगल्या प्रकारे होते. त्यामुळे शरीर स्फूर्तिशाली राहते व मन प्रसन्न बनते.  हे आसन श्वसनतंत्र सक्रिय सुव्यवस्थित बनवते.  या आसनाच्या नियमित सरावाने धातुक्षय, गॅस, स्वप्नदोष, अजीर्ण होणे, कंबर दुखणे नि...

भू-नमन-वज्रासन  भू-नमन-वज्रासन(Bhu-Naman-Vajrasana) हा एक वज्रासनाचा प्रकार असून हा सुप्त वज्रासनाच्या विरुद्ध आहे. या मध्ये आपल्याला समोर झुकून आपले नाक जमिनीला टेकवण्याचा प्रयत्न करायचा आहे. या आसनाचा नियमित सराव आपल्याला मधुमेह, उदररोग सर्दी, वातविकार, अग्निमांद्य, स्वप्नदोष, निद्रानाश, दमा, मुरडा या सारख्या आजारांपासून दूर ठेवतो.  कृती आधी वज्रासनात आसनस्थ व्हा. नंतर हळू हळू पुढे वाका. पुढे वाकत असताना आपले दोन्ही हात पाठीमागे न्या व उजव्या हाताने डाव्या हाताच्या कोपऱ्या खाली पकडा आणि डाव्या हाताने उजव्या हाताच्या कोपऱ्या खाली पकडा. खाली वाकत असतांना श्वास रोखून धरा. आता रोखलेला श्वास हळूहळू सोडत मान लांब करून नाकाने जमिनीला स्पर्श करा. या ठिकाणी हे आसन पूर्ण होते. सुरुवातीला हे आसन अत्यंत थोडा वेळ करावे नंतर हळू हळू वेळ वाढवत नेऊन दहा सेकंदापर्यंत हे आसन करता येईल.  महत्वाची सूचना: पाठदुखी, गुडघे दुखी किंवा उच्चरक्तदाब असलेल्या व्यक्तींनी हे आसन करू नये.  फायदे: या आसनाच्या नित्य सरावामुळे जठर सुदृढ बनते, यकृतातील विकृती दूर होते आणि स्वादुपिंडातील शि...

 सुप्त वज्रासन सुप्त वज्रासनाला अर्ध शवासन सुद्धा म्हणतात. वज्रासनापेक्षा अधिक फायदे व शक्ती सुप्तवज्रासनापासून मिळते.  मधुमेह झालेल्या रोग्यांसाठी हे आसन अत्यंत फायदेशीर आहे, कारण या आसनामुळे स्वादुपिंडातील (पॅनक्रियास) सर्व पेशी सक्रिय बनतात. परंतु वज्रासनाच्या भरपूर सरावानंतरच सुप्त वज्रासन करावे(Supta vajrasana). pic credit: https: //pixahive.com/photo/supta-vajrasana-reclined-thunderbolt-pose-2/ कृती: प्रथम वज्रासनात बसा.  नंतर हाताच्या कोपराच्या मदतीने जमिनीवर झोपा. जमिनीवर झोपल्यानंतर आपली पाठ हि जमिनीला टेकायला हवी.   छातीवर दोन्ही हातांची घडी करा व केवळ टाळू जमिनीला चिटकेल अश्या प्रकारे डोके आत ओढा, आठ ते दहा सेकंदापर्यंत या आसनावस्थेत राहा. हि क्रिया करताना दोन्ही हातांची घडी करून छाती वर ठेवा किंवा शरीराला सामंतर जमिनिवर ठेवा.  हे आसना करताना सुरुवातीला पाठीचा संपूर्ण भाग जमिनीला टेकणार नाही, पाठीला थोडा बाक राहील परंतु सरावानंतर हे आसन उत्तम प्रकारे करता येईल.  या आसनाचा सर्व दिवसातून ३ ते ४ वेळा केला तरी चालेल.  फा...

वज्रासन  आता आपण गुडघ्यावर बसून करण्यात येणाऱ्या आसन प्रकाराबद्दल माहिती जाणून घेऊयात. 'वज्रासन' या आसन प्रकारात पायाची बैठक वज्राप्रमाणे पक्की व मजबूत असते म्हणूनच या आसनाला वज्रासन असे म्हणतात. हे आसन करण्यासाठी अत्यंत साधे आहे त्यामुळे आपण या आसनामध्ये बराच वेळ बसू शकतो. या आसनाचा उपयोग ध्यान धारणे साठी सुद्धा केला जाऊ शकतो. या आसनाच्या नियमित सरावामुळे रसग्रंथी, टॉन्सिल्स, अस्तिमज्जा वैगेरे ठिकाणी श्वेतकणांची संख्या वाढते आणि ते कार्यक्षम व सुदृढ बनतात. आता आपण वज्रासन कसे करावे? व त्याचे आपल्या आरोग्याला होणारे महत्वाचे फायदे या बद्दल मराठी मध्ये जाणून घेणार आहोत.(vajrasana steps and benefits information in Marathi)  pic credit:- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sulagna_Sen_in_Vajrasana_-_Kolkata_2017-06-21_2397.JPG कृती: दोन्ही पाय गुडघ्यामध्ये वाकवून अश्याप्रकारे बसा  कि दोन्ही पायांचे तळवे नितंबाखाली येतील व पाय मांड्याखाली येतील.  घोट्यांपासून गुडघ्यापर्यंतचा भाग हा जमिनीला टेकलेला असावा. संपूर्ण शरीराचा भार गुडघ्यांवर व पायांच्या घोट्यावर...