BY YOGESH

हस्तमुद्रा म्हणजे काय? आता पर्यंत आपण विविध योगासनाबद्दल माहिती जाणून घेतली आहे. या ब्लॉग मध्ये आपण हस्तमुद्रा म्हणजे काय आणि त्याचे विविध प्रकार काय आहेत या बद्दल सविस्तर माहिती जाणून घेऊयात.  असे मानल्या जाते कि आपले शरीर हे पंचतत्त्व म्हणजे पाच तत्त्वांपासून बनले आहे. हि पंचतत्त्व म्हणजेच अग्नी, वायू, जल, पृथी, आणि आकाश . आपल्या शरीरातील ह्या तत्वांचे प्रमाण बिघडल्यामुळे आपले आरोग्य बिघडू शकते.  योग आणि हस्तमुद्रा हि ५००० वर्षे जुनी पद्धती आहे. ज्याच्या नियमित सरावामुळे आपण आपले आरोग्य निरोगी बनवू शकतो.    योगासना सोबतच हस्तमुद्रांचा सराव केल्यास आपले शारीरिक व मानसिक आरोग्य सुधारते. हस्तमुद्रा या शब्दाची फोड केल्यास हस्त म्हणजे हात आणि मुद्रा म्हणजे एक विशिष्ट्य आकार असा होतो. योगासना मध्ये आपल्या हाताला एक अनन्य साधारण महत्व आहे जे आपल्या शरीरातील विविध नाड्याना जोडलेले असतात. आणि या नाड्यांमधुन आपल्या शरीरातील ऊर्जा  वाहण्याचे कार्य चालू असते. हस्तमुद्रांच्या सरावामुळे आपण या ऊर्जावाहन्यांवर प्रभाव टाकू शकतो व आपले आरोग्य सुधारू शकतो. हस्तमुद्रांचा सराव आप...

उष्माघात म्हणजे काय?  (What is Heat Stroke?) नमस्कार मी डॉक्टर विशाल राठोड, सर्वप्रथम Y oga Today ब्लॉग च्या वाचकांचे खूप खूप स्वागत. मी सुद्धा या ब्लॉग चा नियमित वाचक असून सदर ब्लॉग मध्ये योगासनाबद्दल दिलेली माहिती हि निरोगी जीवनशैली साठी फार उपयोगाची आहे. आता ऊन तापायला सुरुवात झाली आहे. या तापमानवाढी मुळे उष्माघाताचा बातम्या आपण वृत्तपत्रांमधून वाचतो. उष्माघात म्हणजे काय?   उष्माघात  कश्यामुळे होतो?  त्यापासून बचावा करिता आपण घरघुती काय उपाययोजना करू शकतो. या बद्दल ची माहिती आपल्या वाचकांना उपलब्ध व्हावी, त्यासाठी ह्या ब्लॉग च्या निर्मात्याने मला उष्माघाताबद्दल माहिती देण्याची विनंती केली होती. त्या अनुषंगाने सदर ब्लॉग मध्ये मी उष्माघाताबद्दल सविस्तर माहिती देण्याचा प्रयत्न करीत आहे.  उष्माघात म्हणजे काय? सुरुवातीला आपण उष्माघात म्हणजे काय? हे जाणून घेऊयात.  उष्माघात म्हणजेच हिट स्ट्रोक ( heat stroke ) शरीराने गरजेपेक्षा जास्त उष्णता निर्माण केली किंवा शोषून घेतली तर अतिउच्च तापमानाचा आजार होतो त्यालाच हायपरथर्मिया (hyperthermia) असे म्हणतात. ...

 सकाळी झोपेतून उठल्यानंतर कोमट पाणी पिण्याचे फायदे : आपण या लेखामध्ये सकाळी झोपेतून उठल्यानंतर पाणी पिण्याचे फायदे जाणून घेणार आहोत. या क्रियेला आयुर्वेदामध्ये उषःपान असे म्हटले जाते.   ककचंडीश्वर_कल्पतंत्र" या आयुर्वेदिक ग्रंथात रात्रीच्या पूर्वार्धात पाणी पिणे विषारी असल्याचे सांगितले आहे. मध्यरात्री प्यालेले पाणी ‘दुधा’सारखे फायदेशीर असल्याचे सांगितले जाते. आणि सकाळी (सुर्योदयापूर्वी) प्यायलेले पाणी आईच्या दुधाइतकेच फायदेशीर आहे असे म्हणतात . उषःपान या शब्दाची फोड केल्यास उषा म्हणजे सकाळ आणि पान म्हणजे पाणी असा होतो. सकाळी उपाशी पोटी पाणी पिल्याने आपल्या शरीराला अनेक आजारापासून वाचवता येते. तसेच आपल्या शरीरातील विषारी द्रवे बाहेर टाकण्यासाठी ह्या क्रियेचा आपल्याला भरपूर फायदा होतो. सध्या बहुतेक लोकांना एक प्रश्न पडतो तो म्हणजे वजन कमी कसे करावे? याचे सोपे उत्तर म्हणजे उषःपान. नियमित रोज सकाळी पाणी पिण्याच्या सवयीमुळे आपल्याला आपले वजन कमी करण्यासाठी खूप मदत होते. थोडक्यात सांगायचे झाल्यास उषःपान म्हणजे घरच्या घरी केलेली विनामूल्य वॉटर थेरेपी.  Image by: Photo...

ध्यान (Meditation ) आज आपण ध्यान म्हणजे काय? , ध्यान साधना कशी करावी तसेच ध्यान साधना करण्याचे विविध फायदे जाणून घेणार आहोत.  एका नवीन अध्ययनानुसार मानवी मनात दिवसाला ६००० वेगवेगळे विचार येतात. ज्यावर आपला काहीच निर्बंध नसतो. हे विचार आपल्या काही कामाचे सुद्धा नसतात. या मध्ये चिंता, काळजी, भविष्यात काय होईल याची भीती हे सर्व काही असते. आणि या सतत च्या निर्माण होणाऱ्या विचारणामुळे आपण विविध आजारांना नकळतच आमंत्रण देतो.  ध्यान साधना केल्याने आपण हे मनात येणारे सर्व विचार थांबवू शकतो असे नाही परंतु त्यावर आपण ताबा मिळवू शकतो हे नक्कीच. तसेच नियमित ध्यान (Meditation) केल्याने  नकारात्मक विचारांना सकारात्मक विचारात बदलता येते. नियमित ध्यान साधना आपल्या मेंदू मध्ये एक अध्यात्मिक ऊर्जा निर्माण  करते व त्यामुळे आपले मन शांत होते त्याचे फलस्वरूप आपले शारीरिक विकार/आजार दूर होतात. चंचल मनाला स्थिरता मिळाल्यामुळे आपली निर्णय क्षमता सुधारते, आपली एकाग्रता (concentration) वाढते, आपल्या स्मरण शक्ती वाढते. असे सर्व सकारात्मक बदल आपल्याला दिसून येतात.  ...

पूर्वोतानासन  पूर्वोतानासन, हे आसन करताना आपल्या शरीराचा धडाच भाग वर उचल्या जातो. येथे पूर्व म्हणजेच पूर्व  दिशा नसून आपल्या शरीराचा वरील भाग आणि उत्तानासन म्हणजेच वर उचलणे किंवा खेचून धरणे असा होतो. या आसनाच्या नियमित सरावामुळे आपल्याला जीवनातील दैनंदिन ताण तणावापासून मुक्ततता मिळते. तसेच  थॉयरॉईड(Thyroid) ग्रंथीचे कार्य सुधारते   व  आपली शारीरिक कमजोरी दूर  होऊन शरीरात नवचैतन्य निर्माण झाल्याची अनुभूती येते. या आसनालाच इंग्रजी मध्ये Upword Plank Pose किंवा East Streaching Pose असे सुद्धा म्हणतात.  पूर्वोतानासन या आसनाची कृती आणि फायदे या बद्दल संपूर्ण माहिती पुढे आपण आपल्या मायबोली मराठी भाषेमध्ये जाणून घेऊयात. (Purvottanasan information in marathi) Image Source :  https://pixahive.com/photo/east-streching-pose-purvottanasana/ कृती : आपल्या नियमित योग करण्याच्या आसनावर आपले दोन्ही पाय सरळ लांबवून बसा.  बसलेले असताना आपल्या पाठीचा कणा सुद्धा ताठ ठेवा.  आपले दोन्ही पाय एकमेकांना स्पर्श करतील असे चिपकवून राहू द्या.  आत...

उत्कटासन  या आसनाचा नियमित सराव केल्यास आपल्या मांड्यांचे व पोटऱ्यांचे स्नायू मजबूत बनतात. तसेच या आसनाचा नियमित सराव आपला उत्साह व जोम वाढविण्यास मदत करतो. हे आसन करताना आपल्या शरीराचा आकृतिबंध आपण एखाद्या खुर्चीमध्ये बसतो त्या प्रमाणे तयार होतो. त्यामुळे या आसनाला इंग्रजी मध्ये चेअर पोझ (Chair Pose) असे म्हणतात. या आसनाची कृती व फायदे या बद्दल सविस्तर मराठी माहिती आपण खाली जाणून घेऊयात. (Utkatasana Information in Marath) Image source:  https://pixahive.com/photo/utkatasana-chair-pose/ कृती: सर्वप्रथम आपल्या योग करण्याच्या आसनावर, आपल्या दोन्ही पायांमध्ये काही अंतर ठेऊन सरळ उभे राहा.(साधारणतः ७ ते ९ इंच एवढे अंतर राहूद्या )  या नंतर आपले दोन्ही हात समोर लांबवून आपल्या खांद्याला समांतर राहतील असे राहू द्या.  आपले तळहात जमिनीकडे असतील याची काळजी घ्या. वरील आकृतीत दाखविल्या प्रमाणे.  आता आपण एखाद्या खुर्चीमध्ये बसताना जसे वाकतो तसे वाका.  असे करताना आपले नितंब मागच्या बाजूला जाईल तसेच आपले गुडघे हे पायांच्या तळव्याच्या पुढे जाणार...

या आसनाचा सराव करताना आपल्या शरीराची आकृती त्रिकोणासारखी बनते म्हणून या आसनाला त्रिकोणासन असे नाव पडले आहे. या आसनाचा सराव करताना आपले शरीर तीन कोनांमध्ये विभागले जाते. या आसनाच्या सरावामुळे आपले कमरेचे स्नायू मजबूत बनतात. तसेच या आसनाच्या नियमित सरावामुळे पोटावरील चरबीचे विघटन होऊन सुटलेले पोट कमी होण्यास मदत होते. तसेच पचनशक्ती सुद्धा सुधारते. त्रिकोणासनापासून मिळणारे विविध फायदे व त्याची कृती या बद्दल संपूर्ण माहिती आपण पुढे मराठी मध्ये जाणून घेणार आहोत.(Trikonasana information and benefits in Marathi) कृती: सर्वप्रथम आपल्या योग करण्याच्या आसनावर सरळ उभे राहा.  आपले दोन्ही हात आपल्या शरीराला समांतर असे चिपकून राहू द्या.  उभे असताना आपल्या दोन्ही पायामधे काही अंतर सोडा. साधारणतः ७५ से.मी.एव्हडे .  आता आपले दोन्ही हात वर उचलून आपल्या खांद्यांना सरळ रेषेत समांतर असे ठेवा.  या स्थितीत आपले हाताचे तळवे हे जमिनीकडे झुकलेले असावे.  आता आपल्या डाव्या हाताने आपल्या डाव्या पायाचा अंगठा धरण्याचा प्रयत्न करा.  असे करत असताना आपला उजवा हात सर...